Polecamy książkę

zmierzch tudorow

Sephora Trend Report

sephora

Kalendarium

January 2019
Mo Tu We Th Fr Sa Su
31 1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31 1 2 3

Stępina - gigantyczne schrony kolejowe

stepina_bunkier3Stanowisko Dowodzenia "Obszar Południe" - nazwa gigantycznych schronów-tuneli w okolicach Frysztaka i Strzyżowa na Podkarpaciu.
Zespół schronów kolejowych, powstały w czasie II wojny światowej, w połowie trasy kolejowej Rzeszów - Jasło, jest unikatowy na skalę europejską. Główny obiekt zespołu to prawie 400-metrowy schron dla pociągów sztabowych jedna z kilku wojennych kwater Adolfa Hitlera, tzw. Fuhrerhauptquartier. Tory kolejowe wiodły tu od stacji w Wiśniowej.

Po zajęciu Polski  hitlerowska generalicja zamierzała kierować stąd atakiem na południe Związku Radzieckiego. Postanowiono wybudować na pograniczu wsi Stępina i Cieszyna kwaterę dowodzenia, będącą odpowiednikiem Wilczego Szańca na południu frontu. Planów do końca nie zrealizowano, gdyż front szybko przesunął się na wschód i podkarpackie schrony znalazły się na głębokim zapleczu.



Kwatera w Stępinie była wykorzystywana dwukrotnie. 27 sierpnia 1941 r. Hitler przybył swoim pancernym pociągiem "Amerika". Tego samego dnia dotarł tu również pociąg wiozący przywódcę faszystowskich Włoch Benitto Mussoliniego. Obaj wodzowie spędzili w Stępinie jedną noc, po czym udali się na lotnisko w Krośnie. Stamtąd odlecieli na inspekcję wojsk walczących na Ukrainie. Po lustracji i powrocie do tunelu, Mussolini odjechał pociągiem do Włoch. Okoliczni mieszkańcy pamiętają tę wizytę, gdyż wprowadzono wówczas zakaz wychodzenia z domów, wzmocniono załogi ustawionych na okolicznych wzgórzach dział przeciwlotniczych, zaś w kilka dni po wizycie żołnierze z ochrony chwalili się wizytą i pokazywali okolicznościowe zdjęcia.
stepina_bunkier2Druga, dłuższa wizyta miała miejsce w miesiącach sierpień - październik 1943 roku. W skład wchodziły dwa pociągi, z których jeden mieścił się w tunelu, zaś drugi stał na zewnątrz. Kto był wtedy w Stępinie - nie wiadomo. Ponoć widziano spacerującego po okolicznych pagórkach Hitlera. Brak jednak potwierdzenia tych faktów. W maju 1944 roku rozpoczęto ewakuację kwatery. Wywieziono meble i sprzęt oraz zlikwidowano koszary. Reszty dokonali Rosjanie, którzy zdemontowali tory kolejowe i pozostałe urządzenia.

Prace przy budowie schronów rozpoczęły się jesienią 1940 roku. Przy budowie pracowało ponad 5000 robotników ściągniętych z Rzeszy, znaczną część z nich stanowili robotnicy przymusowi, m.in. Żydzi, którzy po zakończeniu prac został zabici. Prace trwały bez przerwy - nawet zimą - dzień i noc. Tempo było zawrotne i w czerwcu 1941 roku cały zespół obiektów był gotowy.
Główna część fortyfikacji, czyli schron kolejowy ma długości 382 i szerokości 14 metrów. Wybudowano także bunkier techniczny (kotłownia, elektrownia, zbiorniki z wodą) oraz trzy schrony bojowe, które ochraniały wjazd do schronu kolejowego. Wszystkie fortyfikacje wykonano z żelbetonu.
stepina_bunkier1Tunel ma opływowy kształt i grubość ścian dochodzącą do 2 m, stanowił solidne zabezpieczenie w nim przebywających. Wzdłuż niego ciągnie się szereg wnęk, były to zapewne pomieszczenia dla telefonistów i innej obsługi pociągu. Tunel nie ma pomieszczeń mogących służyć za mieszkania, funkcje te pełnił sam pociąg lub też przygotowany luksusowo pobliski dom.
Do dziś wiele pomieszczeń, zalanych wodą, jest niezbadanych. Ponoć znajdują się zalane wodą zejścia do podziemi znajdujących się pod tunelem. Wyjaśnienie tej zagadki jeszcze przed nami.
Użytkowanie tunelu wymagało całego szeregu budowli i urządzeń towarzyszących. W pobliżu tunelu, po drugiej stronie rzeki, wybudowano wieloczłonowy budynek o zaskakująco niskich wejściach. W budynku tym mieściła się kotłownia, maszyny klimatyzacyjne, agregaty prądotwórcze, zbiorniki z wodą, ropą, itp. Wodę doprowadzono ze źródeł, znajdujących się pod górą Chełm. W tym celu wybudowano również szereg osadników zawierających żwir oczyszczający dodatkowo wodę. Maszynownię połączono z tunelem podziemnym przejściem, przebiegającym pod drogą i rzeką. Miało ono wysokość ok. 2,5 m i szerokość ok. 3 m, a biegły nim konieczne do obsługi tunelu instalacje. Przejście to jest obecnie zalane.
Ponieważ tunel miał pełnić rolę schronu dla pociągu, wybudowano również odnogę kolejową od trasy Rzeszów-Jasło wraz z peronami zewnętrznymi długości ok. 600 m.

Przed nadejściem Armii Czerwonej był tu niemiecki magazyn sprzętu wojskowego, potem działał radziecki szpital polowy. Po wojnie schronem zarządzało Wojska Polskie. W latach 60. przekazano go w dzierżawę Rzeszowskiemu Oddziałowi Narodowego Banku Polskiego. Schron miał być składnicą mennicy państwowej, ale NBP przekazał go w dzierżawę Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w Stępinie. Aż do lat 90. hodowano tu pieczarki. W roku 2000 schron przekazano gminie Frysztak.

stepina_bunkierDo zabytkowego schronu trafić łatwo. Drogowskaz kieruje z głównej ulicy pod budynek PKP, gdzie trzeba skręcić w lewo. Droga wzdłuż torów prowadzi pod górskie zbocze, gdzie wśród drzew widać żelbetową ścianę z wysokim, kwadratowym wejściem. Kilkunastometrową wnękę w ziemi przegradzają dwuskrzydłowe pancerne wrota, ważące 20 ton, w nich mała furta wejściowa.
Zwiedzanie budowli zajmuje pół godziny. Koło wartowni od strony stacji PKP można zejść do bocznego tunelu instalacyjnego - węższy i krótszy (104 m) wiedzie pod linią kolejową do dawnych schronów pomocniczych, na końcu się rozwidla. Wchodzimy w prawą odnogę (lewa prowadzi do ulokowanej w bunkrze gminnej oczyszczalni ścieków), wąskie schody pną się pod stalowe drzwi. Znajduje się tam pomieszczenie z gablotami muzealnej ekspozycji (dokumenty, zdjęcia i mundury).

Dojazd:
Samochodem - jadąc drogą Rzeszów – Krosno trzeba skręcić we wsi Cieszyna (jest drogowskaz na Stępinę).

Tunel w Stępinie można zwiedzać z przewodnikiem w soboty od godz. 12 do 18 oraz niedziele od godz. 10 do 18. W inne dni po wcześniejszym uzgodnieniu.
Informacji udziela Urząd Gminy Frysztak, ul. ks. Blajera 20. 38 – 130 Frysztak.
Kontakt: tel.: 17 27 77 110, 27 77 022, fax: 17 27 77 920.
e-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.. www.frysztak.pl
© 2009-2014 Wypoczynet.pl. Wszelkie prawa zastrzeżone. Projektowanie stron internetowych netsites.pl
Opublikowane na stronach Wypoczynet.pl informacje oraz ceny nie stanowią oferty w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego.